ABD’yi zengin eden Türkler kim?

Küresel krizin etkilerini yaÅŸamaya baÅŸlayan Türkiye, önce “Varlık Barışı” ile dışarıdaki dövizlerin Türkiye’ye getirilmesini saÄŸlamaya çalıştı. Aylarca bu tartışıldı ama arzu edilen netice alınamadı. Bir süredir de IMF’den alınacak krediyi ve miktarını tartışıyoruz. Belli bir kesim ısrarla “IMF” diyor.  
 
Gelinen noktada, neredeyse her ÅŸey Fon ile yapılacak anlaÅŸmaya odaklandı. Uzun süredir, ‘anlaÅŸma tamam, rakamı tartışıyoruz, 30 milyar dolardan aÅŸağısı kurtarmaz’ haberleriyle yatıp kalkıyoruz. Bu rakam Türkiye için büyük para. Ä°ki ay kadar önce BDDK BaÅŸkanı Tevfik Bilgin, bir Avrupa ülkesindeki bankalarda Türklere ait 60 milyar dolar para olduÄŸunu söyleyince yer yerinden oynamıştı. Fakat Amerika pek konuÅŸulmadı. Åžimdi bu ülkede sadece Hazine kâğıtlarına yatırılan paranın Türkiye’nin IMF’den beklediÄŸi miktardan daha fazla olduÄŸu ortaya çıktı.

ABD Hazine Bakanlığı’nın son verilerine göre, ÅŸubat ayı sonu itibarıyla Türkiye’de yerleÅŸik yatırımcıların elinde tuttuÄŸu Amerika Hazine tahvillerinin tutarı 32,4 milyar dolar. Türkiye, bu rakamla ABD Hazinesi’ni finanse eden ülkeler arasında 18. sırada yer alıyor. Söz konusu paranın kime ya da hangi kurumlara ait olduÄŸu ise bilinmiyor. Gelinen noktada anlaşılan o ki, dışarıda 100 milyar doların üzerinde para olduÄŸu tahminleri hayali deÄŸil.

Burada dikkati çeken nokta, krizin Türkiye’de hissedilmeye baÅŸlamasıyla birlikte, krizin esas kaynağı olan ABD’ye yeniden yöneliÅŸ yaÅŸanması. Ekim 2008 ile Åžubat 2009 arasında 4,5 milyar dolarlık alım yapılmış.

ABD’nin Türkiye’ye iliÅŸkin verileri 2002 Ocak ayından baÅŸlıyor. Ve bu tarihteki tutar da 8,2 milyar dolar. Aynı yılın sonundaki rakam ise 13,5 milyar. Zaman içindeki iniÅŸ çıkışların ardından nihai rakam 32 milyar doları geçmiÅŸ. Türkiye, bu rakamla ABD Hazinesi’ni finanse eden önemli ülkeler arasında yer alıyor. Tablodan da görüleceÄŸi gibi, ABD Hazine kâğıdı alan ülkeler, genelde cari açık problemi olmayan, döviz geliri yüksek ülkeler. Bu yönüyle Türk yatırımcılar ilginç bir durum sergiliyor.

ABD Hazinesi, kurtarma paketlerinin maliyetiyle bütçedeki açık büyüdükçe daha fazla tahvil ihraç ediyor. Ettikçe de karşılığını görüyor. Dünya çıkardığı tahvillere ilgi göstererek ABD’yi finanse etmeye devam ediyor. En baÅŸta Çin var. Eylül 2008′e kadar lider Japonya idi. Çin’in alımlarındaki hızlı artış sebebiyle Japonya ikinci sıraya gerilemiÅŸ. Åžu an Çin kamu ve özel kesiminin elinde tuttuÄŸu ABD Hazine kâğıtlarının tutarı 744,2 milyar dolar.

Çin hükümeti, rekabet gücünü artırmak, ihracatı teşvik için kendi iç piyasasından dolar topluyor, para biriminin değerini düşük tutuyor. Aldığı dolarları da ABD Hazine tahviline yatırıyor.

Son yıllarda Çin ve DoÄŸu Asya ülkelerinde oluÅŸan tasarruf fazlası, ABD’ye yönelmiÅŸti. Bunun sonucunda ABD kâğıtlarına olan talep arttı. Ve krize raÄŸmen bu yöneliÅŸ devam ediyor. Öyle ki, krizin patlak verdiÄŸi Ekim 2008′de yabancıların elinde 2 trilyon 980 milyar dolarlık hazine tahvili bulunurken bu rakam 2009 Åžubat ayında 3 trilyon 162 milyar dolara çıktı. Yani bir yandan ABD’nin borçlanma ihtiyacı artarken diÄŸer yandan bu ihtiyacı karşılayan yabancıların ABD Hazinesi’ne olan güveni pek deÄŸiÅŸmedi. Ocak ayında küçük bir gerileme yaÅŸansa da toparlanma kısa sürdü. Bunda, Hazine kâğıdı dışındaki yatırım araçlarına olan güvenin zedelenmesi de etkili oldu.

Tekrar Türkiye’ye dönecek olursak, bir yandan IMF’den para beklerken bir yandan yurtdışındaki 10 milyarlarca doları ülkeye çekememenin sıkıntısıyla karşı karşıya olmamız manidar. IMF’den beklediÄŸimiz paradan daha fazla bir tutar, ABD Hazine kağıtlarında ve bu parayı ABD kullanıyor. Bankalardaki paralar ve diÄŸer yatırım araçları buna dahil deÄŸil. Anlaşılan o ki, yurtdışında 100 milyar doların üzerinde para olduÄŸu tahminleri hiç de hayalî deÄŸil.

NEDEN ABD TAHVÄ°LÄ°?

32,4 milyar dolarlık ABD Hazine tahvilinin kimlere ait olduğu belli değil. Bunun içinde kamuya ait olan kısım var mı, yok mu bilemiyoruz.

Hazine’nin geçen hafta gerçekleÅŸtirdiÄŸi, 10 yıl vadeli global dolar tahvili ihalesinde 1,5 milyar dolarlık satış yapmıştı. Tahvilin “getirisi” yüzde 7,6 oldu. Benzer vadedeki ABD Hazine tahvillerine kıyasla 447,9 baz puanlık “getiri” farkı söz konusu. Dünyada eÅŸi çok az olan bir oran bu. Bu sebeptendir ki, tahvilin yüzde 37’si Türkiye’deki alıcılara satılırken, yüzde 43′ü ABD, yüzde 20’si de Avrupalı yatırımcılara gitti.

Bu kadar yüksek getiriye ve istikrara raÄŸmen Türkiye’de yerleÅŸik yatırımcıların, para sahiplerinin ABD Hazine tahvillerine yoÄŸun ilgi duyması ilginç. Evet, ABD kâğıtları geliÅŸmekte olan ülkeler için her ÅŸeye raÄŸmen güvenli bir liman durumunda. Bu tahviller dünyanın en likit, istenildiÄŸinde kolayca nakite çevrilebilen yatırım aracı. Ayrıca bu kağıtlar dünyanın her yerinde teminat olarak kabul ediliyor. ABD kağıtlarının kredi ve ihalelerde teminat olarak kabul edilmesi, yurtdışında iÅŸ yapan Türk ÅŸirketleri için tercih sebebi olabilir ama bu kadar büyük bir tutarın, yine de izaha ihtiyacı var.

Bunun dışında baÅŸka sebepler de olabilir. Bunu öğrenebilmek için önce kimlerin bu kâğıtlara yatırım yaptığını bilmek gerekiyor. Bu konuda kamuoyunu aydınlatmak da, ilgili mercilere düşüyor. Türkiye, bu kriz ortamında IMF’den kredi almak için uÄŸraşırken kimlerin, neden ABD kâğıtlarını tercih ettiÄŸini bilmek herkesin hakkı.

Zaman